भेंडीतील लाल कोळी नियंत्रण

भेंडी ची भाजी लहान मुलांना अपार आवडत असल्याने या भाजीला शहरी बाजारात चांगली मागणी व किंमत मिळते. दुर्देवाने यात किडीचे प्रमाण खूप आहे. योग्य नियोजन न केल्यास एक तर पिक हातून जावू शकते व उशिरा नियोजन केल्यास उत्पादन खर्च वाढू शकतो. 

या ब्लॉगमध्ये आपण कोळी नियंत्रणाबद्दल माहिती घेणार आहोत. हि कीड भेंडी व्यतिरिक्त वांगी, टमाटे, मिरची व काकडीवर्गीय पिकात देखील आढळून येते.

पिकावर आढळणाऱ्या कोळ्यांच्या १२०० प्रजाती आहेत. Tetranychus urticae  हि प्रजाती मोठ्या प्रमाणात आढळून येते व त्याला सर्वसाधारण पणे लाल कोळी किंवा दोन ठिपक्यांचा कोळी असे म्हटले जाते. 

या किडीमुळे पाने मलूल व निस्तेज पडलेली दिसतात. पाने वरच्या बाजूला आकसलेली दिसतात. हिरव्या पानावर टाचणीच्या टोकासारखे ठिपके दिसतात. असे असंख्य ठिपके नंतर एकमेकांत मिसळतात. अशी पाने नंतर पिवळसर दिसतात. पिवळ्या पानांचे निरीक्षण केल्यास खालील बाजूला कोळीचे सूक्ष्म जाळे दिसते. काही पानाच्या मध्यभागी पानाच्या मुख्य शिरेभोवती हलके तपकीरी चट्टे पडल्यासारखे दिसतात करपल्यासारखे निराकार ठिपके दिसतात. तीव्र प्रादुर्भावामध्ये संपूर्ण पाने गळून पडतात. पूर्ण झाड पर्णहीन होते. ही अवस्था प्रामुख्याने फळ धारणेच्या अवस्थेत दिसते.
अशीच लक्षणे पाण्याचा ताण पडल्यामुळेही दिसत असल्याने कोळ्यांचा प्रादुर्भाव शेतकऱ्यांच्या लवकर लक्षात येत नाही. त्यामुळे पाने व्यवस्थित पाहून प्रादुर्भाव आहे की नाही, समजून घ्यावे. 

हि कीड आकाराने सूक्ष्म (०.३ ते ०.४ मीमी) असून भिंगाच्या साह्याने दिसते. नुकत्याच अंड्यातून निघालेल्या अळीला सहा पाय असतात तर प्रौढ व पिल्लांना आठ पाय असतात. ते सर्व सोंडेने पानातील पेशीमधील रस शोषण करतात. हा कोळी जाळे विणतो व असे जाळे आपल्याला प्रादुर्भावगस्त पानाच्या खालील बाजूला आढळते.. सूक्ष्म असून ते जाळे विणतात. पिल्ले हिरवट रंगाचे असून शरीरावर गर्द ठिपके असतात.पानाच्या खालील बाजूने रस शोषण करून उपजीविका करतात. प्रौढ कोळी हिवाळ्यात जिवंत राहून वर्षभर सक्रीय असतात. या किडीला पंख नसल्यामुळे तिचा प्रसार सरपटत चालून तसेच हवेद्वारे होतो. एक मादी तिच्या ३० दिवसांच्या कार्यकाळात साधारणपणे १०० अंडी पानाच्या खालील बाजूला देते. त्यांच्या अंडी, अळी, पिल्ले (प्रोटोनीम्फ व डयुटोनिम्फ) व प्रौढ अशा पाच अवस्था असतात. एक पिढी कमीत कमी ४ ते ५ दिवसांची असू शकते. छोट्या व एकापाठोपाठ पिढ्या व जास्त अंडी देण्याची क्षमता यामुळे या किडीचा उद्रेक होण्याची शक्यता असते. तसेच त्यांच्यामध्ये कीटकनाशकाची प्रतिकारक्षमताही निर्माण होण्याची दाट शक्यता असते. किडीचा प्रादुर्भाव सर्वसाधारण पानाच्या देठाभोवती, मुख्य शिरेच्या आजूबाजूला व पाने मुडपण्याच्या ठिकाणी एकवटलेला असतो.

  • हि कीड उबदार-कोरड्या हवामानात वेगाने पसरते
  • पाउस आणि आद्रता या किडीला त्रासदायक असते
  • अंबाडी, गुलखैरा( हॉलीहॉक), रानभेंडी असे तण शेत परिसरात येवू देवू नये
  • पिकास अतिरिक्त नत्र देवू नये
  • प्रादुर्भाव ग्रस्त पाने पिशवीत जमा करून नष्ट करावीत
  • सेंद्रिय कीटकनाशकासाठी आमच्या प्रतिनिधीला संपर्क साधावा

जर भेंडीत लाल कोळी आलेला असेल व तोडणी सुरु व्हायला १५ दिवस अवकाश असेल तर डीकोफोल 18.५ टक्के ४० ते ५० मिली प्रती पंप वापरावे पण जर फक्त ७ दिवस शिल्लक असतील तर फेनाझाक्विन १० टक्के ४० मिली प्रती पंप किंवा फेनप्रोपाथ्रीन ३० टक्के ५ ते ७ मिली प्रती पंप वापरावे. स्पीरोमीसीफेन २२.९% एस सी (ओबेरॉन) किंवा स्पीरोटेट्रामॅट ११.०१ + इमिडाक्लोप्रीड ११.०१% एस सी हे  कोम्बो कीटकनाशक  १ मिली प्रती लिटर च्या दराने तोडणीच्या तीन दिवस अगोदर पर्यंत फवारणी करू शकता. जर तोडणी सुरु असेल तर क्विनोल्फोस २५ टक्के १५ ते २५ मिली प्रती पंप वापरावे

 

------------------

फेसबुक, व्हाटसएप व टेलेग्राम वरीलआमच्या सोशल गृप्सला जॉईन करण्यासाठी इथे क्लिक करा आणि वेळो वेळी प्रसारित होणारे लेख नियमित मिळवा.

------------------

 संदर्भ

  • केंद्रीय कीटकनाशक बोर्ड
  • भारतीय कृषी अनुसंधान परिषद